คำถาม (ส่วนที่ ๒ คำถามเกี่ยวกับการปฏิบัติสมถะและวิปัสสนา)

    สมถกรรมฐานมีวิธีใดบ้างครับ?

คำตอบ

ก็อย่างที่บอก ส่วนมากพระเถระ นักปราชญ์ทั้งหลายท่านจัดไว้ ก็มีกรรมฐาน ๔๐ กอง แต่ว่าแล้วแต่ว่าจริตนิสัยเราจะถูกกับกรรมฐานบทใดเช่น ระลึกถึงอนุสติกรรมฐานมีอยู่ ๑๐ อย่าง พุทธานุสติ ธัมมานุสติ สังฆานุสติ แล้วก็อสุภกรรมฐาน ๑๐ กสิณ ๑๐ อะไรอย่างนี้ หรือทุกวันนี้ที่ได้ยินกันบ่อยๆ ก็กำหนดลมหายใจเข้าออก หรือกำหนดพุทโธ หรือสัมมาอรหัง หรือยุบหนอพองหนอ ที่ได้ยินกันบ่อยๆ นะ

ทีนี้ จำเป็นต้องบริกรรมประกอบกับลมหายใจหรือไม่? ถ้าพูดถึงสายหลวงพ่อชานะ พื้นฐานคนใหม่ท่านให้ฝึกอานาปานสติกรรมฐานควบพุทธานุสติกรรมฐาน คือกำหนดลมหายใจ พร้อมกับบริกรรมภาวนาว่าพุทโธ เมื่อเรานั่งสมาธิใหม่ๆ ลมหายใจยังไม่เป็นปกติ ท่านให้ตั้งธาตุลมก่อนคือ กำหนดสติ ค่อยๆ สูดลมหายใจช้าๆ เข้าไปในปอดลึกๆ อัดเข้าไปในปอดแล้วตามลมออกมา ค่อยๆ ผ่อนออกมาสัก ๓ ครั้ง สูดลมหายใจไปลึกๆ แล้วผ่อนออก ตามลมเข้าลมออก พอตั้งธาตุลมได้แล้ว ให้กำหนดสติที่ปลายจมูกที่มันรู้ลมสัมผัส หายใจเข้าพอลมสัมผัสปลายจมูกอย่างแผ่วเบาตรงไหนก็แล้วแต่ให้กำหนดตรงจุดนั้นแล้วบริกรรมภาวนาภายในใจว่า พุธ หายใจออกพอลมสัมผัสปลายจมูกให้บริธรรมว่า โธ อันนี้สำหรับผู้ใหม่นะ

ทีนี้คนที่จิตว่าง่ายสอนง่ายเขากำหนดลมอย่างเดียว พอหายใจเข้า ลมสัมผัสปลายจมูกให้กำหนดสติอยู่ตรงนั้น รู้ลมสัมผัส หายใจออกให้รู้ลมสัมผัสตรงนั้น ให้มีสติอยู่ตรงนี้ ไม่ต้องตามลมเข้าลมออก อันนี้สำหรับคนจิตว่าง่ายสอนง่าย เขากำหนดสติอยู่ตรงนี้ จิตก็ไม่คิดถึงเรื่องอดีตอนาคตแล้ว แต่คนที่หัดใหม่นี่ทำไมท่านถึงให้กำหนดควบพุทโธด้วย เพราะว่าพอเรากำหนดสติที่ลมนี่จิตจะติดถึงเรื่องอดีตเรื่องอนาคต เนี่ยท่านก็ให้มาคิดเรื่องพุทโธแทนเพื่อตะล่อมให้จิตสงบ แต่ว่าบางคนกำหนดลมไม่สะดวกอีก ท่านก็ให้บริกรรมพุทโธอย่างเดียว เหมือนท่องศัพท์ พุทโธ พุทโธ พุทโธ อย่างเดียว ก็ทำจิตให้สงบได้

จากหนังสือ “ถามตอบปัญหาธรรม เล่ม ๑” ท่านอาจารย์พระอัครเดช (ตั๋น) ถิรจิตฺโต