พ่อลูกตระกูลภารทวาชะ
ลูกบวชโดยไม่บอกพ่อ พ่อก็บวชโดยไม่บอกลูก

ในกรุงราชคฤห์มีพ่อลูกคู่หนึ่งอาศัยอยู่ บิดาคือภารทวาชพราหมณ์ บุตรชายคือกัณหทินนะ เมื่อบุตรชายเจริญวัยได้ ๑๖ ปี บิดาก็ส่งไปศึกษาศิลปะวิทยาที่กรุงตักศิลา (แคว้นคันธาระ) ก่อนไปก็สั่งเสียว่า “ลูกเอ๋ย เจ้าจงไปศึกษาวิชาในสำนักของอาจารย์ทิสาปาโมกข์ จงตั้งใจศึกษาเล่าเรียนให้ดี จบแล้วก็จงกลับมาหาพ่อนะ”

กัณหทินนะเดินทางมุ่งไปตักศิลา ระหว่างทางเขาพบกับพระมหาเถระรูปหนึ่ง ได้สนทนากันแล้ว ได้ร่วมเดินทางไปด้วยกัน ถึงแล้วได้เข้าศึกษาศิลปวิทยาอยู่ในสำนักอาจารย์ ยามว่างก็ไปหาพระมหาเถระรูปนั้น ได้ฟังธรรมจากท่านเนืองๆ จนมีศรัทธามากขึ้น

เมื่อศึกษาจบ​ (อายุราว ๒๐-๒๒ ปี) เขาก็บวชเป็นภิกษุในสำนักของพระมหาเถระ เจริญสมณธรรมไม่นานก็บรรลุเป็นพระอรหันต์

ฝ่ายภารทวาชะผู้เป็นบิดาอยู่ในกรุงราชคฤห์ วันหนึ่ง ได้เข้าไปในพระเวฬุวันมหาวิหาร ฟังธรรมที่พระพุทธเจ้าตรัสเทศนาอยู่ก็เกิดความศรัทธาออกบวชเป็นพระภิกษุ เจริญสมณธรรมอยู่ไม่นานก็บรรลุเป็นพระอรหันต์

ต่อมา พระกัณหทินนเถระผู้เป็นบุตรชาย เดินทางกลับมากรุงราชคฤห์ คิดว่าจะเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า และไปเยี่ยมโยมบิดา ท่านเข้าไปในพระเวฬุวันมหาวิหาร ถวายบังคมพระศาสดาแล้วนั่งอยู่ ก็เหลือบเป็นพระภารทวาชะผู้เป็นบิดานั่งอยู่ ท่านเกิดจิตโสมนัสยินดีว่า “พ่อของเราบวชแล้วทำกิจของสมณะถึงที่สุด (=เป็นพระอรหันต์) หรือยังหนอ” จากนั้นท่านใช้ญาณพิจารณาดู ก็ทราบว่าภิกษุผู้เป็นพ่อของเราเป็นพระอรหันตขีณาสพแล้ว คิดว่าพระเถระผู้เป็นพ่อของเราควรจะบันลือสีหนาท (= ประกาศสถานะตามความเป็นจริง อย่างไม่หวาดหวั่นใครๆ ดุจการบันลือของราชสีห์) จึงถามว่า “เป็นความดีแล้วที่พ่อบวช พ่อทำกิจแห่งบรรพชา (กิจตามที่กล่าวคำขอบวชที่ว่า จะทำให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์คือนิพพาน) ถึงที่สุดแล้วหรือยัง?”

พระภารทวาชเถระกล่าวตอบต่อหน้าพระพักตร์พระศาสดาว่า

“ธีรชน (ผู้มีปัญญา) ชนะมาร (เช่น กิเลสมารและอภิสังขารมาร) พร้อมทั้งเสนามาร (=ธรรมฝ่ายกิเลสต่างๆ) แล้ว ชื่อว่าผู้ชนะสงคราม ย่อมบันลือสีหนาท ดังราชสีห์แผดเสียงอยู่ที่ซอกเขาฉะนั้น, พระศาสดาเราก็ได้ปรนนิบัติแล้ว พระธรรมกับพระสงฆ์เราก็ได้บูชาแล้ว และเราก็รู้สึกปลาบปลื้มใจ เมื่อได้เห็นบุตรหมดสิ้นอาสวกิเลสแล้ว”

ดู ภารทวาชเถรคาถา : เถร.อ.๒/๑๓๘-๑๔๐, ขุ.เถร.ข้อ ๒๘๖

คติสำคัญของเรื่อง

การบรรลุเป็นพระอรหันต์ เท่ากับได้ปรนนิบัติพระศาสดา
ทั้งได้บูชาพระธรรมและพระสงฆ์แล้ว