คำถามที่ ๕๔

ครูบาอาจารย์สอนว่าการปฏิบัติสมาธิภาวนาเป็นเรื่องสำคัญมาก หากรักษาจิตให้สงบได้แม้เพียงระยะสั้นๆ จะได้บุญอานิสงส์มหาศาล ขอพระอาจารย์โปรดอธิบายขยายความ

คำตอบ

บุญคือเครื่องชำระสันดาน อันนี้ตามคัมภีร์ การชำระสันดานนั้นย่อมนำไปสู่ความสุข แทนที่จะเน้นในเรื่องการชำระ บางทีก็เน้นในเรื่องความสุขที่เกิดขึ้น นั่นเป็นเรื่องของบุญ การให้ทานเป็นบุญเพราะเป็นเรื่องการชำระความตระหนี่ เป็นการชำระความยึดติดในวัตถุสิ่งของว่าเป็นเราเป็นของเรา ถ้าทำโดยหวังสิ่งตอบแทน อย่างเช่น อยากเอาหน้าเอาตา เป็นต้น บุญก็น้อยลง ยังได้บุญอยู่เพราะว่ามีการเสียสละของของตนแก่พระศาสนา หรือประโยชน์ต่อคนยากจนก็แล้วแต่ แต่เนื่องจากว่ายังมีความอยากได้อยู่ในใจก็จะทำให้มีการชำระภายในน้อยลง แต่ก็ยังยอมรับว่าเป็นสิ่งที่ดี

การรักษาศีลก็เป็นการทำบุญ ข้อนี้ชาวพุทธส่วนมากจะมองข้ามว่าถือศีลห้าเป็นการทำบุญ งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ก็คือทำบุญ ทำบุญได้ทั้งวันเลย ถึงแม้ว่าไม่มีโอกาสใส่บาตร ไม่มีโอกาสไปวัดไปวา เพียงแค่ระมัดระวังสิ่งที่ทำคำที่พูด สำรวมในการแสดงออกทางกายทางวาจา นี่ได้บุญ เพราะเป็นการชำระ เป็นการชำระกิเลสที่จะทำที่จะพูด ในสิ่งที่เบียดเบียนตน เบียดเบียนคนอื่นนั่นก็เป็นการชำระ

แต่เราถือว่าการทำสมาธิหรือการฝึกจิตเป็นบุญอย่างยิ่ง เพราะว่าเป็นการแก้ที่ต้นเหตุ เพราะว่าปัญหาทั้งหลายที่เกิดขึ้นในชีวิต มันเกิดจากจิตใจ เกิดจากอวิชชา ตัณหา ไม่ว่าปัญหาส่วนตัวปัญหาครอบครัว ปัญหาสังคม ปัญหาชุมชน หรือว่าปัญหาระหว่างประเทศ สาเหตุสำคัญมันก็อยู่ที่อวิชชา อยู่ที่ตัณหา อยู่ที่กิเลสของคน การที่เรามาปฏิบัติธรรมคือการแก้ปัญหาโลกที่ต้นเหตุ แทนที่จะไปนั่งหลับตาเสียเวลาเปล่าๆ ตรงกันข้าม คือเป็นการแก้ที่ต้นเหตุ จึงเป็นบุญอย่างยิ่ง

เราจะเห็นว่าถ้ายังไม่เปลี่ยนจิตใจของคน กิเลสยังเต็มหัวใจอยู่ ถึงจะเปลี่ยนระบบการปกครองก็อาจมีผลดีในระยะสั้นๆ แล้วก็กลับมาเหมือนเดิม เพียงแต่ว่าเปลี่ยนผู้เอารัดเอาเปรียบเท่านั้นเอง ชนชั้นนำชั้นผู้ปกครองเปลี่ยนไป แต่ว่าระบบกดขี่ยังไม่ต่างกันเท่าไหร่ ระบบกดขี่เบียดเบียนเกิดจากอะไร ก็เกิดจากเจตนาของคนจะกดขี่จะเบียดเบียนด้วยใจของคนที่ยังไม่ได้ชำระ และการปฏิบัติภาวนานี่แหละที่ช่วยชำระนิสัยสันดานหยาบต่างๆ จึงเป็นการสร้างบุญสร้างกุศลที่ยิ่งใหญ่

หนังสือ “คลายปม ๑” พระอาจารย์ชยสาโร