คำถามที่ ๔๔

คนดีวัดได้อย่างไร ใครคือคนดี

คำตอบ

คำว่าดีเป็นคำสามัญมากแต่ก็เป็นคำลึกซึ้ง เพราะเป็นคำที่เราใช้ในหลายกรณี อย่างเช่น เป็นลูกที่ดี เป็นพ่อที่ดี เป็นนักเศรษฐศาสตร์ที่ดี หรือเป็นคนปล้นธนาคารที่ดี หรือเป็นคอมมิวนิสต์ที่ดี เลยไม่รู้ว่าคำว่าคืออะไรกันแน่ เราคิดว่าคนนั้นดีนะ แต่เขาดีอย่างไรไม่รู้ รู้แต่ว่าเราชอบเขา คนนั้นไม่ดีน เราไม่ชอบ เลยว่าเขาไม่ดี ถ้าเราชอบว่าดี ถ้าเราไม่ชอบว่าไม่ดี แต่ถ้าเราต้องการจำกัดความตามสากล เราต้องกำหนดสิ่งสูงสุดหรือเป้าหมายสูงสุด เมื่อเราตั้งเป้าหมายแล้ว สิ่งใดที่จะเอื้อต่อการเข้าถึงเป้าหมายนั้นเรียกว่าดี ในกรณีนั้นสิ่งที่เป็นอุปสรรคและทำให้เราห่างออกจากเป้าหมายนั้นก็ถือเป็นสิ่งไม่ดี

ถ้าเราต้องการเป็นผู้ปกครองที่ดี เป็นพ่อที่ดี เป็นแม่ที่ดี ก็ต้องมาตกลงกันก่อนว่าอะไรเป็นคุณธรรมหรือเป็นพ่อเป็นแม่ในอุดมการณ์ เป็นพ่อที่สมบูรณ์แบบ เป็นแม่ที่สมบูรณ์แบบตามความเชื่อของเรา เมื่อเราได้คำตอบอย่างนี้เราก็มีเครื่องวีดว่าทำอย่างนั้นดีนะ ทำอย่างนี้ดีนะ คือมันสอดคล้องกับเป้าหมายหรืออุดมการณ์ หรือไม่สอดคล้องกันอย่างไรก็เป็นเรื่องที่ดี

พุทธศาสนาเราถือว่าสิ่งสูงสุดคือการพ้นจากทุกข์ พ้นจากกิเลส เพราะฉะนั้น การกระทำ การพูด การคิดอย่างไรที่ทำให้เกิดกิเลส หรือความทุกข์ลดน้อยลงแปลว่าดี สิ่งไหนที่เป็นการเพิ่มความทุกข์หรือกิเลสแปลว่าไม่ดี อันนี้ก็ตามหลักพุทธศาสนา เราจะเอาความคิดหรือความรู้สึกของคนอื่นมาเป็นหลักไม่ได้ เพราะว่าถ้าเราอยู่ในสังคมมิจฉาทิฐิ คนที่เป็นสัมมาทิฐิคนอื่นเขาจะว่าไม่ดีนะ แล้วก็จะไม่ให้เกียรติ

แต่ในสังคมมิจฉาทิฐิก็จะยกย่องคนไม่ดีว่าดี แต่คนดีในความหมายของพุทธศาสนาที่เอาความทุกข์และกิเลสเป็นหลักนั้นไม่ขึ้นอยู่กับความรู้สึกของคนเพราะเป็นกฎตายตัว ฉะนั้นเราทำความดีแล้ว คนอื่นจะยอมรับหรือไม่ยอมรับก็ตาม ความดีนั้นก็ยังอยู่เหมือนเดิม หรือถ้าเราทำความชั่วคนอื่นจะตำหนิติเตียน หรือคนอื่นจะว่าดีก็เป็นเรื่องของเขา แต่ความชั่วก็ยังเป็นความชั่วเหมือนเดิม นี่เป็นหลักการทางพุทธศาสนา

หนังสือ “คลายปม ๑” พระอาจารย์ชยสาโร